J
I
K
A
B
دوشنبه 5 فروردين 1398 19:16:10

19 مهر 1396 14:16:40
مجموعه ابراهيم خان

مجموعه ابراهيم خان

مجموعه ابراهيم خان واقع در شهر كرمان يكي از مجموعه بناهاي تاريخي اين استان است كه هنوز هم از امكانات آن استفاده مي شود.

اين بنا از بناهاي دوران قاجاريه در مجاورت بازار بزرگ كرمان است كه از شهرت خاصي برخوردار است و شامل مدرسه، بازار، آب انبار، حمام، كاروانسرا و بادگير مي باشد. اين مجموعه به فرمان ابراهيم خان ظهير الدوله يكي از امراي دوره فتحعلي شاه قاجار ساخته شده و از نظر سبك و هنر معماري و كاشي كاري بسيار ارزنده و نفيس است.

ابراهيم خان ظهير الدوله فرزند مهدي‌ قلي خان قويونلو، يكي از خويشاوندان نزديك (پسر عمو) فتحعلي شاه قاجار بود كه از سال ۱۲۱۶ تا ۱۲۴۰ هجري قمري به عنوان حاكم كرمان فرمانروايي مي‌كرده است. وي در دوره حكمراني خود مبادرت به ايجاد چندين بناي بسيار ارزنده از جمله بازار، حمام، مدرسه و آب‌ انبار در مركز شهر و در مجاورت مجموعه گنجعلي خان نمود كه امروزه با نام مجموعه ابراهيم خان شناخته شده و از مجموعه‌ هاي با ارزش و زيباي آثار تاريخي كرمان محسوب مي‌شود.

مساحت اين مجموعه نزديك به ۴۵۰۰ متر مربع بوده و شيوه ساخت آن از معماري دوره صفويه الهام گرفته شده است. مجموعه ابراهيم خان يكي از مجموعه‌ هايي است كه كاشي خشتي هفت رنگ، عنصر تزئيني غالب در آن مي‌ باشد.

گفتني است ابراهيم خان ظهير الدوله به هنگام وفات، ۲۱ دختر و ۲۰ پسر داشت كه يكي از فرزندان او به نام عباسقلي خان، جانشين پدر در كرمان شد. اما مشهورترين فرزند او حاج محمد كريم خان كرماني است كه از شاگردان شيخ احمد احسائي و سيد كاظم رشتي بود و بعدها از پيشوايان برجسته فرقه شيخيه گرديد.

مدرسه

مدرسه ابراهيم خان يكي از زيباترين بناهاي عصر قاجاريه در شهر كرمان و يكي از بناهاي مجموعه ابراهيم خان به شمار مي‌رود. پلان مدرسه ابراهيم خان مستطيل شكل بوده و شامل دو طبقه مي‌ باشد كه با حجره‌ هايي كه در اطراف و چهار ضلع آن واقع شده‌ اند. از بخش‌ هاي كاربردي اين مدرسه م ي‌توان به كتابخانه، مسجد، اتاق‌ هاي خادم، چراغ‌ دار، آبكش و سرويس‌ هاي بهداشتي اشاره نمود. در تمامي بخش‌ هاي مدرسه عناصر تزئيني مانند گچبري، كُشته‌ بُري، مقرنس‌ كاري و كاربندي ديده مي‌شود. بلندترين بادگير كرمان به ارتفاع ۱۶ متر در اين مدرسه ساخته شده كه با استناد به كتيبه موجود در ضلع غربي مدرسه، استاد اسماعيل قصاع سازنده آن بوده است.

كتيبه كاشي‌ كاري پيرامون صحن مدرسه شامل قصيده‌ اي از صباي كاشاني است كه بيت آخر آن متضمن ماده تاريخ بناي مدرسه (سال ۱۲۳۲) مي‌ باشد اما بر اساس آنچه كه در كتاب جغرافياي كرمان آمده، ابراهيم خان مدرسه را در سال ۱۲۳۰ به اتمام رسانيد و خانه مدرس (خلوت) بعدها توسط فرزندان ابراهيم خان به مجموعه اضافه شد و در سال ۱۲۹۸ اتمام يافت. مدرسه ابراهيم خان امروزه نيز داير و محل سكونت طلّاب و محل درس و بحث مي‌باشد.

حمام

حمام مجموعه ابراهيم خان در ضلع جنوبي قيصريه ابراهيم خان واقع شده و مانند ساير حمام‌ هاي سنتي ايران، پايين‌ تر از سطح زمين بنا شده كه اين امر در حفظ گرماي داخل حمام و آبرساني آن مؤثر بوده است. از ورودي حمام از طريق يك راهروي زاويه‌ دار به بخش رختكن حمام وارد مي‌شويم. اين فضا داراي گنبد مركزي و ايوان‌ هاي جانبي مي‌ باشد. در مركز آن حوض آبي قرار دارد كه علاوه بر زيبايي فضا، در انعكاس نور به داخل رختكن تأثير به سزايي دارد. سقف رختكن نسبتاً كوتاه و تمامي سقف‌ ها بر ستون‌ هاي سنگي استوار شده‌ اند و تزئينات كاربندي زينت‌ بخش آن‌ ها مي‌باشد.

پس از گذر از راهروي طولاني و زاويه‌ دار كه به جهت ايجاد محرميت و حفظ فضاي داخلي از ديد مستقيم و جلوگيري از خروج هواي گرم به اين صورت ساخته شده‌ اند، بخش گرمخانه واقع شده است. در گرمخانه، بخشي جهت اعيان و اشراف در نظر گرفته شده است. خزينه و چال حوض نيز از ديگر عناصر گرمخانه مي‌باشند. تزئينات گرمخانه، حجاري‌ هاي زيبا و كاشي‌ هاي خشتي هفت رنگ مي‌ باشد و نور آن از طريق سقف‌ ها تأمين مي‌شود.

برخلاف ساير حما‌م‌ هاي سنتي كرمان اين حمام هنوز هم جهت استحمام مورد استفاده قرار مي‌ گيرد.

بازار

بازار ابراهيم خان در ضلع شرقي مدرسه و حمام قرار دارد و به نام قيصريه زرگري شهرت دارد و كاربري آن از گذشته تا امروز حفظ شده است.

طول اين بازارچه نزديك به ۱۰۰ متر است كه در حدّ فاصل آن، فضاي بازار قيصريه تعبيه شده و ورودي مدرسه، حمام و آب‌ انبار از طريق آن مي‌ باشد. معماري و تناسبات اين بازار الهام گرفته از معماري عصر صفويه مي‌باشد و تمامي سقف‌ ها داراي كاربندي مي‌ باشند.

آب‌ انبار

آب‌ انبار ابراهيم خان كه در زمان خود يكي از آب‌ انبارهاي معتبر شهر كرمان به شمار مي‌ رفته، در ضلع شمالي قيصريه واقع شده و آب مورد نياز بخشي از شهر قديم كرمان را تأمين مي‌ نموده است. طاق سردرِ آب‌ انبار ابراهيم خان داراي مقرنس‌ كاري است و كتيبه‌ اي از كاشي خشتي، زينت‌ بخش آن مي‌ باشد. اين سردر با دهليزي مسقف و پلكاني سنگي به پا آب و مخزن آن كه در عمق زمين حفر شده، راه دارد.

دسترسي به مجموعه ابراهيم خان از طريق خيابان شريعتي، خيابان شهيد محمد تجلي امكانپذير مي‌باشد. البته از ميدان توحيد نيز مي‌توان به اين مجموعه دسترسي يافت.

منبع :http://www.citypedia.ir


Powered by Tetis PORTAL